มุสิกชาดก

มุสิกชาดก

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นอันรุ่งเรืองแห่งหนึ่ง มีพราหมณ์ผู้หนึ่งซึ่งมีความศรัทธาในพระธรรมเป็นอย่างยิ่ง เขามีบุตรชายเพียงคนเดียว ชื่อว่า "มุสิกะ" ซึ่งเป็นชื่อที่ได้มาจากความรักและความผูกพันที่เขามีต่อเสียงเพลงอันไพเราะที่ขับกล่อมเขาตั้งแต่ยังเยาว์วัย มุสิกะเป็นเด็กหนุ่มที่ฉลาดหลักแหลม เฉลียวฉลาดเป็นกรด แต่ทว่าเขากลับขาดคุณธรรมอันสำคัญยิ่ง คือ "ความเมตตา" เขามักจะคิดถึงแต่ผลประโยชน์ของตนเองเป็นที่ตั้ง และไม่เคยคิดถึงผู้อื่นเลย

วันหนึ่ง พราหมณ์ผู้เป็นบิดาได้เรียกมุสิกะมาพบ เขาเห็นว่าบุตรชายของตนนั้นกำลังเติบโตเป็นผู้ใหญ่ แต่ยังขาดคุณธรรมที่จำเป็นต่อการดำเนินชีวิตที่ดี จึงมีความประสงค์จะสั่งสอนสั่งสอนอบรมให้มุสิกะรู้จักการใช้ชีวิตอย่างมีคุณธรรม

“ลูกรัก” พราหมณ์กล่าวด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “บิดาเห็นว่าลูกเติบโตขึ้นทุกวัน แต่บิดายังคงกังวลใจเรื่องหนึ่ง คือการที่ลูกยังขาดซึ่งความเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย ลูกมักจะคิดถึงแต่ประโยชน์ส่วนตน จนบางครั้งอาจจะทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนได้”

มุสิกะผู้ซึ่งกำลังครุ่นคิดถึงแผนการที่จะสะสมทรัพย์สินให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ เงยหน้าขึ้นมองบิดาด้วยความฉงน

“บิดาหมายถึงอย่างไรหรือพะย่ะค่ะ” มุสิกะถามด้วยน้ำเสียงราบเรียบ เขาไม่เข้าใจว่าเหตุใดบิดาจึงต้องกังวลกับเรื่องที่ไม่ใช่เรื่องสำคัญสำหรับเขา

“ลูกเอ๋ย” พราหมณ์ถอนหายใจเบาๆ “ความเมตตาคือสิ่งที่หล่อเลี้ยงจิตใจของเราให้สงบสุข เมื่อเรามีเมตตาต่อผู้อื่น ผู้อื่นก็จะมีความเมตตาต่อเราเช่นกัน โลกนี้จะน่าอยู่ขึ้น หากเราทุกคนต่างมีเมตตาต่อกัน”

“แต่กระหม่อมคิดว่า การที่กระหม่อมมุ่งมั่นในการหาทรัพย์สินต่างหาก คือสิ่งที่จะทำให้กระหม่อมมีความสุข และสามารถดูแลครอบครัวได้ดีที่สุดแล้วนะพะย่ะค่ะ” มุสิกะตอบอย่างมั่นใจ

พราหมณ์ส่ายหน้าอย่างอ่อนใจ เขาจึงตัดสินใจเล่าเรื่องราวในอดีตชาติของตนเอง เพื่อให้มุสิกะได้เห็นถึงความสำคัญของความเมตตา

“ย้อนกลับไปในอดีตอันไกลโพ้น” พราหมณ์เริ่มเล่า “เมื่อครั้งที่บิดาเป็นสัตว์เดรัจฉาน เป็นหนูตัวหนึ่ง อาศัยอยู่ในถ้ำแห่งหนึ่ง ซึ่งเป็นที่อาศัยของหนูจำนวนมาก วันหนึ่ง ขณะที่ฝนตกหนัก น้ำป่าได้ไหลทะลักเข้ามาในถ้ำ หนูทุกตัวต่างก็แตกตื่นหนีเอาชีวิตรอด แต่มีหนูตัวหนึ่งที่แก่มากแล้ว และไม่สามารถว่ายน้ำหนีได้ทัน”

มุสิกะตั้งใจฟังเรื่องราวของบิดาด้วยความสนใจ เขาไม่เคยได้ยินเรื่องราวในอดีตชาติของบิดามาก่อน

“หนูแก่ตัวนั้น” พราหมณ์เล่าต่อ “พยายามตะเกียกตะกายไปเกาะกิ่งไม้แห้งที่ลอยมา แต่ก็ไม่สามารถทรงตัวอยู่ได้นาน น้ำเริ่มแรงขึ้นทุกขณะ และหนูแก่ก็เริ่มหมดแรง”

“แล้วอย่างไรต่อพะย่ะค่ะ” มุสิกะถามอย่างกระตือรือร้น

“ในขณะนั้นเอง” พราหมณ์กล่าว “ข้าพเจ้า ซึ่งเป็นหนูหนุ่มที่แข็งแรงกว่า ก็กำลังว่ายน้ำหนีน้ำป่าอยู่เช่นกัน ข้าพเจ้าเห็นหนูแก่กำลังจะจมน้ำ แต่ด้วยความเห็นแก่ตัว ข้าพเจ้าคิดว่า หากช่วยเหลือหนูแก่แล้ว อาจจะทำให้ข้าพเจ้าเหนื่อยล้า และอาจจะจมน้ำตายเสียเอง ข้าพเจ้าจึงรีบว่ายน้ำหนีไปอย่างรวดเร็ว โดยไม่เหลียวหลังกลับไปมอง”

พราหมณ์หยุดเล่าชั่วครู่ บรรยากาศรอบกายดูเงียบสงัด มีเพียงเสียงลมหายใจของทั้งสองพ่อลูก

“และแล้ว” พราหมณ์เล่าต่อด้วยน้ำเสียงที่แฝงไปด้วยความรู้สึกผิด “หนูแก่ตัวนั้นก็จมน้ำตายไปต่อหน้าต่อตาข้าพเจ้า ข้าพเจ้ารู้สึกผิดอย่างแสนสาหัส แต่ก็สายเกินไปที่จะแก้ไข”

มุสิกะเงียบไปครู่หนึ่ง เขาพยายามนึกภาพตามสิ่งที่บิดาเล่า ความรู้สึกผิดที่แผ่ซ่านในน้ำเสียงของบิดา ทำให้เขารู้สึกสะเทือนใจ

“หลังจากวันนั้น” พราหมณ์เล่าต่อ “ข้าพเจ้าก็ใช้ชีวิตอย่างทุกข์ทรมานด้วยความรู้สึกผิดที่ได้กระทำลงไป แม้ว่าข้าพเจ้าจะรอดชีวิตมาได้ แต่จิตใจก็ไม่เคยสงบสุข ข้าพเจ้าได้แต่นึกถึงหนูแก่ตัวนั้น และความผิดพลาดที่ข้าพเจ้าได้กระทำลงไป”

“แล้วหลังจากนั้นเล่าพะย่ะค่ะ” มุสิกะถาม

“โชคชะตาได้นำพาให้ข้าพเจ้าได้มาเกิดเป็นมนุษย์” พราหมณ์กล่าว “และได้มีโอกาสมาเป็นบิดาของลูก การได้เล่าเรื่องนี้ให้ลูกฟัง ก็เพื่อที่ลูกจะได้ไม่เดินซ้ำรอยความผิดพลาดของข้าพเจ้า”

มุสิกะเริ่มเข้าใจแล้วว่า ความเมตตาไม่ใช่แค่คำพูด แต่คือการกระทำที่แสดงออกถึงความปรารถนาดีต่อสรรพสัตว์ การเห็นแก่ตัวเพียงเล็กน้อย อาจนำมาซึ่งความทุกข์ทรมานอันใหญ่หลวง

“บิดาครับ” มุสิกะกล่าวด้วยน้ำเสียงที่เปลี่ยนไป “กระหม่อมเข้าใจแล้ว กระหม่อมขอโทษที่กระหม่อมเคยคิดถึงแต่ประโยชน์ของตนเอง กระหม่อมสัญญาว่านับแต่นี้ไป กระหม่อมจะฝึกฝนตนเองให้มีเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย”

พราหมณ์ยิ้มอย่างยินดี เขาเห็นถึงความเปลี่ยนแปลงในตัวบุตรชาย

“ดีมาก ลูกรัก” พราหมณ์กล่าว “การเริ่มต้นฝึกฝนจิตใจให้มีเมตตา อาจจะไม่ง่ายนัก แต่หากลูกตั้งใจจริง ลูกจะทำได้”

ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา มุสิกะได้เปลี่ยนแปลงตนเองอย่างสิ้นเชิง เขาเริ่มจากการช่วยเหลือสัตว์ที่อ่อนแอ เขาแบ่งปันอาหารให้กับสุนัขจรจัดที่อดอยาก เขาช่วยปล่อยนกที่ถูกจับมาขังกรง เขาไม่เคยคิดจะเบียดเบียนใครอีกเลย

วันหนึ่ง ขณะที่มุสิกะกำลังเดินอยู่ในตลาด เขาเห็นหญิงชราคนหนึ่งกำลังเข็นรถเข็นที่บรรทุกผักผลไม้อย่างทุลักทุเล รถเข็นนั้นหนักมาก และหญิงชราก็ดูอ่อนแรง

“คุณยายครับ ให้กระหม่อมช่วยนะครับ” มุสิกะกล่าวพร้อมกับเข้าไปช่วยประคองรถเข็น

หญิงชราเงยหน้ามองมุสิกะด้วยความประหลาดใจ

“ขอบใจหลายๆ พ่อหนุ่ม” หญิงชรากล่าวด้วยรอยยิ้ม “แก่แล้วแท้ๆ ยังต้องมาลำบากหาบของขาย”

มุสิกะช่วยเข็นรถเข็นไปส่งถึงบ้านของหญิงชรา หญิงชราได้มอบผลไม้สดๆ ให้เป็นของขวัญตอบแทน

“คุณยายครับ กระหม่อมเพียงแค่ทำในสิ่งที่ควรทำเท่านั้นเอง” มุสิกะกล่าวอย่างถ่อมตน

วันเวลาผ่านไป มุสิกะได้สร้างคุณงามความดีมากมาย เขาช่วยเหลือผู้ที่ตกทุกข์ได้ยาก แจกจ่ายอาหารให้แก่คนยากไร้ และส่งเสริมการทำความดีแก่ผู้อื่น

ในไม่ช้า ข่าวลือเรื่องความดีงามของมุสิกะก็ขจรขจายไปทั่วแผ่นดิน ผู้คนต่างยกย่องสรรเสริญเขา และเรียกขานเขาว่า "มุสิกะผู้มีจิตใจประเสริฐ" เขาได้แต่งงานมีครอบครัว และมีบุตรธิดา ซึ่งเขาก็ได้อบรมสั่งสอนให้ดำเนินชีวิตตามรอยแห่งความเมตตาเช่นกัน

กาลเวลาผ่านไป มุสิกะได้กลายเป็นผู้สูงวัย เขามองย้อนกลับไปในชีวิตของตนเอง และพบว่า เขาได้ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขและภาคภูมิใจ ความสุขที่แท้จริงมิได้มาจากทรัพย์สมบัติเงินทอง หากแต่มาจากการได้ช่วยเหลือผู้อื่น และการได้มีจิตใจที่เปี่ยมด้วยความเมตตา

ในคืนวันหนึ่ง ขณะที่เขากำลังจะเข้าสู่ภพภูมิอันสูงส่ง เขาได้ระลึกถึงเรื่องราวของหนูตัวน้อยในอดีตชาติ และรู้สึกขอบคุณบิดาผู้ได้มอบบทเรียนอันล้ำค่าให้กับเขา

คติธรรม

ความเมตตาต่อสรรพสัตว์เป็นคุณธรรมอันประเสริฐที่นำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง การเห็นแก่ตัวแม้เพียงเล็กน้อย อาจนำมาซึ่งความทุกข์ทรมานอันใหญ่หลวง การช่วยเหลือผู้อื่นด้วยจิตใจอันบริสุทธิ์ ย่อมนำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรืองและความสงบสุขแก่ตนเองและสังคม

บารมีที่บำเพ็ญ

เมตตาบารมี